جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
 
شماره 125
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

روزهای گل‌درشت
کفاش مهدی

یکم اردی‌بهشت: روز بزرگ‌داشت سعدی

اول اردی‌بهشت، روز بزرگ‌داشت سعدی شیرازی است که به‌خلاف شاعر همشهری‌اش جناب حافظ، دَدَری تشریف داشتند و آرام و قرار نداشتند. آن‌چه سعدی در کتاب‌های خود جمع‌آوری کرده است، حاصل 30 سال دنیا دیدن، تجربه‌ی زندگی همراه با تأمل، شناخت از ماهیت انسان و بهره‌گیری از حکیمان و عارفان است. یک نگاهی به خط سیر حرکت ایشان روی نقشه بیندازید:

«استاد سخن» در مرحله‌ای از زندگی به سیر و سیاحت در بیش‌تر کشورهای اسلامی پرداخت؛ به بلخ و غزنه رفت، به گجرات در هندوستان سفر کرد و با تجربه‌ی برهمن‌های هند آشنا شد و در دهلی، زبان هندی را فراگرفت. در این دوران، سعدی از طریق دریا به یمن و حبشه و سپس به کشورهای عربی رفت و پس از زیارت کعبه، ‌مدتی در شام به‌ویژه در دمشق، بعلبک لبنان و بیت‌المقدس ساکن شد. من فکر می‌کنم، استاد سعدی اگر قرار بود در زمانه‌ی ما این‌قدر سفر کنند، اولین مشکل‌شان ویزا بود؛ البته اگر ایشان در زمانه‌ی ما تشریف داشتند، چه‌بسا برای رفتن به کشورهای اروپایی ویزای شینگن می‌گرفتند. کدام کشور هست که نخواهد به نویسنده‌ی گلستان و بوستان ویزا ندهد؟

راستی زمان ما مشهور بود که روی سردر سازمان ملل بیت معروف ایشان:

«بنی‌آدم اعضای یک‌دیگرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار»

حک شده است؛ همین‌جا به جای ایشان، از کلیه‌ی خوانندگان محترم، به دلیل نقص فنی پیش‌آمده عذرخواهی می‌کنم؛ چون سازمان ملل کلاً سردر ندارد!

چهارم اردی‌بهشت: روز تکریم مادران و همسران شهدا

پارسال روز 13 جمادی‌الثانی، سال روز وفات حضرت‌ ام‌البنین(س)، همسر بزرگوار امیرالمؤمنین(ع) و مادر چهار شهید از شهدای نینوا، به‌ویژه حضرت ابوالفضل(ع)، به‌عنوان روز تکریم مادران و همسران شهدا نام گرفت و از امسال در تقویم رسمی اعمال می‌شود؛ پس تعجبی ندارد اگر در بعضی تقویم‌ها این روز ثبت نشده باشد.

دهم اردی‌بهشت: روز ملی خلیج‌فارس

۲۱ آوریل سال ۱۶۲۲ میلادی (1 اردی‌بهشت 1001 شمسی)؟ سپاه ایران جزیره‌ی هرمز را از بزرگ‌ترین امپراتور قرن بازپس گرفت و نام خود را در جهان، در فهرست ابرقدرت‌های قرن شانزدهم ثبت کرد. انگلیسی‌ها نیز چهار کشتی خود را با خدمه‌ی فنی در اختیار ارتش امام‌قلی‌خان گذاشتند. آلبوکرک (پرتغالی) اعتقاد داشت هر کشوری که سه نقطه‌ی مالاگا، عدن و هرمز را در اختیار داشته باشد، بر تجارت دنیا حاکم خواهد بود. اهمیت هرمز آن‌قدر بود که استعمارگران انگلیسی را نیز به طمع انداخته بود. سپاه ایران به دلیل شکایت‌های ایرانیان گمرون، قصد تنبیه پرتغالی‌ها را در خلیج‌فارس کرد و نه تنها جزیره‌ی هرمز را ‌پس گرفت، بلکه پرتغالی‌ها را تا مومباسا در کنیا مجبور به عقب‌نشینی کرد. این مقدمه‌ای برای شکست‌های پی‌درپی پرتغال در شرق آفریقا شد و با حمایت شاه ایران، امام مسقط موفق شد قلعه‌ی عظیم مومباسا را در جنگ خونینی که به جنگ صلیبی مومباسا معروف است، تصرف کند. ایران تا سال ۱۸۲۰ پرچم‌دار تمام خلیج‌فارس، دریای عمان و بحر فارس شد. انگلیس از شکست پرتغال خرسند بود و به قدرت ایران اعتراف داشت و ایران را تنها رقیب قدرت‌مند عثمانی‌ها می‌دانست. حتی در عهدنامه‌ی مجمل ۱۸۰۹ و عهدنامه‌ی مفصل ۱۸۱۲، زمانی که انگلیس به‌عنوان ابرقدرت جهان ظهور می‌کرد، حاکمیت ایران را بر کل خلیج‌فارس به رسمیت شناخت. در سال 1384 شمسی، شورای انقلاب فرهنگی پس از جلسات فراوان، تصمیم گرفت روز بیرون کردن پرتغالی‌ها را از جزیره‌ی هرمز، به‌عنوان «روز ملی خلیج‌فارس» نام‌گذاری کند تا برای همیشه نام خلیج‌فارس بر این گستره‌ی نیلگون ماندگار شود.

نکته‌ی تستی: این وسط می‌ماند سرگردانی من بین این‌که مبدّل تاریخ شمسی به میلادی رایانه‌ی‌ من اشتباه می‌کند که ۱ اردی‌بهشت ۱۰۰۱ شمسی را به‌عنوان روز بازپس‌گیری جزیره‌ی هرمز از پرتغالی‌ها محاسبه می‌کند یا این روز در تاریخ اشتباه ثبت شده است که ما ۱۰ اردی‌بهشت را به‌عنوان روز خلیج‌فارس ثبت کرده‌ایم؟

یازدهم اردی‌بهشت: ولادت حضرت فاطمه زهرا(س)‌- روز زن‌- روز مادر

در ایران روز مادر، ۲۰ جمادی‌الثانی زادروز دختر پیامبر اسلام(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س) است. پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، تاریخ این روز تغییر کرد. پیش از انقلاب و در دوران ستم‌شاهی محمدرضا پهلوی، ۲۵ آذر، زادروز فریده قطبی، مادر فرح دیبا به ‌عنوان روز مادر گرامی داشته می‌شد که هیچ سنخیتی با فرهنگ ایرانی- اسلامی ما نداشت؛ اما بر بنیان کتاب‌های «آثارالباقیه» و «التّفهیم» ابوریحان بیرونی، «زین‌الأخبار» گردیزی، «شرف‌نامه»‌ی نظامی گنجوی و «شاهنامه»‌ی فردوسی در فرهنگ ایران، روز زن و روز مادر هم‌زمان با جشن اسفندگان در پنجم اسفندماه بوده است.

نامیدن تنها یک روز در سال به‌عنوان روز زن و روز مادر بهانه است؛ بهانه برای این‌که این روز را مبدأ گردش روزهای تقویمی در سال بنامیم که هر روزش روز مادر است. به‌راستی کدام روز از روزهای سال است که از عشق، فداکاری و ایثار زنان و مادران خالی باشد؟

دوازدهم اردی‌بهشت: روز معلم؛ شهادت معلم شهید مرتضی مطهری

در 12 اردی‌بهشت‌ماه سال 58 و اولین بهار آزادی، استاد مرتضی مطهری، روحانی نظریه‌پرداز انقلاب، استاد دانشکده‌ی الهیات دانشگاه تهران و صاحب تألیفات فراوان در حوزه‌ی دینی، اجتماعی و سیاسی، به دست تروریستی از گروهک فرقان به شهادت رسید. پس از شهادت استادمرتضی مطهری، نظام نوپای جمهوری اسلامی این روز را به نام «روز معلم» نام‌گذاری کرد. پیش از انقلاب اسلامی هم، دوازدهم اردی‌بهشت از طرف خود معلمان به‌عنوان روز معلم نام‌گذاری شده بود. این روز یادآور واقعه‌ای تلخ برای معلمان بود که در ۱۲ اردی‌بهشت ۱۳۴۰ شمسی اتفاق افتاد. در این روز، در تجمعی اعتراضی که معلمان جلو مجلس در میدان بهارستان برگزار کرده بودند، معلمی متدین به نام «ابوالحسن خانعلی» از ناحیه‌ی سر مورد اصابت گلوله‌ی رئیس کلانتری بهارستان به نام «سرگرد ناصر شهرستانی» قرار گرفت. خانعلی، اهل روستای کن تهران، مجرد و دبیر فلسفه و عربی دبیرستان جامی در غرب تهران بود. ابوالحسن با مدرک لیسانس معقول و منقول در سال 1335 به استخدام وزارت فرهنگ درآمد. هنگام شهادت علاوه بر شغل معلمی، دانشجوی دوره‌ی دکترای فلسفه‌ی دانشگاه تهران بود. خانعلی گرایش سیاسی معینی نداشت و در تظاهرات میدان بهارستان هم نقش رهبر، سخن‌ران یا سخن‌گو نداشت. او معلمی بود که مانند هزاران تن دیگر برای دفاع از حقوق خود در یک اجتماع صنفی شرکت کرده بود. در روز ۱۵ اردی‌بهشت ۱۳۴۰، شریف‌امامی، نخست‌وزیر وقت، مجبور به استعفا شد و دولت دوماهه‌ی او با فداکاری معلمان بر کنار شد. شاید اگر شهادت استاد مطهری بعد از انقلاب پیش نمی‌آمد، روز معلم در میان هیاهو‌های سیاسی و برخی تندروی‌های آن روزها، برای همیشه از تقویم کشور پاک می‌شد. معلمان در این روز، یاد استاد مطهری را گرامی می‌دارند و هم یادی از شمع مرده‌ی فرهنگیان ابوالحسن خانعلی می‌کنند .

بیست‌و‌دوم اردی‌بهشت: ولادت امام باقر(ع)

کنیه‌ی‌ ایشان «ابوجعفر» و «باقرالعلوم‏» زاده‌ی سوم صفر یا نخست رجب سال ۵۷ هجری در مدینه هستند. پدر ایشان ابومحمد علی السجاد زین‌العابدین(ع) و مادرش فاطمه بنت حسن‌بن‌علی هستند. ایشان در حادثه‌ی عاشورا 5‌- 6 ساله بودند و شهادت جدشان امام حسین(ع) و یاران‌شان را به چشم خویش دیدند.

امام باقر m و مسئله‌ی ضرب سکه‌های رومی

سکه‌های رومی تا زمان خلافت عبدالملک ‌مروان در قلمرو مسلمانان رایج بود. به دنبال سردی رابطه‌ی بین امپراطور روم و خلیفه‌ی مسلمانان، خلیفه به پیشنهاد امام محمد‌باقر(ع) تصمیم به ضرب سکه گرفت. امام باقر(ع) در زمینه‌ی برخی خصوصیات سکه‏ها، رهنمودهایی دادند تا تقلب و دخل و تصرف در آن‌ها به آسانی میسر نباشد و به عبدالملک فرمود: «از مردم بخواه تا از این پس با این سکه‏ها معاملات خود را انجام دهند و مبادلات اقتصادی را با سکه‏های رومی ممنوع و دارای مجازات اعلام کن.» در ظرف چند ماه سکه‏های اسلامی در روابط اقتصادی به کار گرفته شد.

بیست‌و‌چهارم اردی‌بهشت: شهادت امام علی‌النقی(ع)

امام علی‌بن‌محمد‌بن‌علی‌بن‌موسی الهادی النقی العسکری(ع)، دهمین امام شیعیان که از ایشان با عنوان امام علی‌نّقی یا امام‌هادی یاد می‌کنند. جز‌ هادی، معروف‌ترین لقب ایشان نقی است. نام ایشان، «علی» و کنیه‌ی‌شان «ابوالحسن ثالث» و از القابش نقی، ‌هادی، امین، طیب، ناصح و مرتضی را ذکر کرده‌اند. شیعیان ایشان را با فرزندش حسن‌بن‌علی، «امامین عسکریین» می‌خوانند؛ زیرا در شهر نظامی سامرا (عسکر)، زیر نظر خلفای عباسی بودند. به دلیل تحت نظر بودن و کنترل شدید حکومت متوکل عباسی، نتوانستند مانند امامان پیش از خود مکتب علمی گسترده داشته باشند. ایشان سازمان مخفی و پیچیده‌ای را برای رسیدگی و ارتباط با شیعیان بنیان گذاشتند که به «سازمان وکلا» مشهور است. امام‌هادی(ع)، سرانجام به دستور معتز در روز ۳ رجب سال ۲۵۴ قمری در ۴۱‌سالگی در زندان به شهادت رسیدند. مدت امامت امام علی‌النقی(ع) ۳۳ سال بود .

بیست‌و‌پنجم اردی‌بهشت: روز بزرگ‌داشت حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی

۲۵ اردی‌بهشت‌ماه، سال‌روز بزرگ‌داشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بلندآوازه‌ی ایرانی است. او که با اثر شکوه‌مند خود، نقش جوان‏مردی، اخلاق و ایمان را در بلندای زمان بر تاریخ نشاند و با حکمت و بینش گسترده، فرهنگ غنی ایران را تا فراسوی مرزهای خاکی به دل عاشقان فرهنگ و هنر نمایان کرد. در سال 329 هجری که ابوعبداللّه‏ رودکی، پدر شعر فارسی بدرود حیات گفت، روستای باژ از توابع خراسان، شاهد ولادت ابوالقاسم حسن‏بن‌علی توسی، معروف به فردوسی بود. فردوسی پس از آگاهی‌یافتن از مرگ دقیقی توسی و نیمه‌کاره ماندن گشتاسب‌نامه، سروده‌ی او (که به زمانه‌ی زرتشت می‌پردازد)، به نگاشته شدن شاهنامه‌ی ابومنصوری که به نثر بوده و بن‌مایه‌ی دقیقی توسی در سرودن گشتاسب‌نامه بوده است، پی برد و به دنبال آن به بخارا، پایتخت سامانیان (تختِ شاهِ جهان) رفت تا آن را بیابد و بازمانده‌ی آن را به شعر درآوَرَد. فردوسی در این سفر «شاهنامه‌ی ابومنصوری» را نیافت؛ اما در بازگشت به توس، امیرک منصور، که از دوستان فردوسی بوده است و «شاهنامه‌ی ابومنصوری» به دستور پدرش ابومنصور محمد‌بن‌عبدالرزاق یک‌پارچه و نوشته شده بود، نسخه‌ای از آن را در اختیار فردوسی گذاشت. او با شوق و دقتی عاشقانه، در به نظم کشیدن شاهنامه‌ی ابومنصوری ‏کوشید و هرگاه فرصتی می‏یافت، مطلبی از زندگی خود را نیز در سرگذشت این نامه‌ی باستان می‏گنجاند. سرایش شاهنامه و ویرایش‌های متعدد آن تا زمان مرگ فردوسی (400 یا 411 ه. ق) حدود چهل سال زمان برد. تا دو سده پس از فردوسی، در کتاب‌های تاریخ و بزرگان ادب که به دستور فرمان‌روایان و بزرگان زمانه و هم‌ساز با پسند دیوانیان و اهل مدرسه تألیف می‌شده است، نامی از فردوسی نیست؛ اما در سرزمین‌های دورتر از بغداد که خلافت عباسی بر آن‌ها چیرگی کم‌تری داشت، از شبه‌قاره‌ی هند گرفته تا سیستان، آذربایجان، اران و آسیای صغیر، نویسندگان و شاعرانی از فردوسی یاد کرده‌اند و یا او را ستوده‌اند. برای نمونه، مسعود سعد سلمان گزیده‌ای از شاهنامه گردآورد و نظامی عروضی در میانه‌های سده‌ی ششم هجری نخستین زندگی‌نامه از فردوسی را در چهار مقاله نوشت.

بیست و هشتم اردی‌بهشت: روز بزرگ‌داشت خیام

«آنچه که در هر حالت مفروض اتفاق می‌افتد بستگی به این دارد که مقاطع مخروطی‌ای که وی از آن‌ها استفاده می‌کند، در هیچ نقطه یک‌دیگر را قطع نکنند یا در یک یا دو نقطه یک‌دیگر را قطع کنند.»

 الآن متوجه شدید که خیام چی گفته است؟ متوجه نشدید؟ بیش‌تر توضیح می‌دهم:

«نخستین کسی بود که گفت معادله‌ی درجه‌ی سوم را نمی‌توان عموماً با تبدیل به معادله‌های درجه‌ی دوم حل کرد؛ اما می‌توان با به‌کاربردن مقاطع مخروطی به حل آن دست یافت.»

باور بفرمایید توی دبیرستان هم این مثلث پاسکال- خیام را که به آن خیام‌- نیوتن هم می‌گویند، درست نفهیدم؛ اما هرچه بود با تنها مجهولی که نسبت مستقیم داشت با نمره‌ی هندسه تحلیلی، جبر و مثلثات بود که به شدت این نمرات را در کارنامه نیست و نابود می‌کرد!

این‌قدر در حاشیه‌ی زندگی خیام حرف و حدیث هست که آدم سرگردان می‌شود که بالأخره ایشان شاعر رباعیات خیام هستند یا ریاضی‌دانِ نویسنده‌ی رساله‌ی ریاضی «رسالة فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس» یا آهنگ‌سازی خلاق که به تحلیل ریاضی موسیقی نیز پرداخته است و در «القول علی اجناس التی بالاربعاء» مسئله‌ی تقسیم یک‌چهارم را به سه فاصله‌ی مربوط به مایه‌های بی‌نیم‌پرده، بانیم‌پرده‌ی بالارونده و یک‌چهارم پرده را شرح می‌دهد!

تازه فقط این‌ها که نیست. یکی‌اش، قصه‌ی رفاقت با حسن صباح و خواجه‌نظام‌الملک که به سه یار دبستانی معروف بوده‌اند که در بزرگی هر یک به راهی رفتند. حسن، رهبری فرقه‌ی اسماعیلیه را به عهده گرفت، خواجه‌نظام‌الملک سیاست‌مداری بزرگ شد و خیام شاعر و متفکری گوشه‌گیر که در آثارش اندیشه‌های بدیع، دلهره و اضطرابی از فلسفه‌ی هستی و جهان وجود دارد. بر پایه‌ی داستان سه یار دبستانی، این سه در زمان کودکی با هم قرار گذاشتند که هر کدام اگر به جای‌گاهی رسید، آن دو دیگر را یاری رساند. ‌هنگامی که نظام‌الملک به وزیری سلجوقیان رسید، به خیام فرمانروایی بر نیشابور و گرداگرد آن سامان را پیشنهاد کرد؛ ولی خیام گفت که سودای ولایت‌داری ندارد؛ پس نظام‌الملک ده‌هزار دینار مقرری برای او تعیین کرد تا در نیشابور به او پرداخت کنند .

از آن‌طرف اشعار خیام را در فرنگ، اسکات فیتزجرالد به انگلیسی ترجمه کرده است و تأثیرات خیام بر ادبیات غرب از مارک تواین تا تی. اس الیوت، او را به نماد فلسفه‌ی شرق و شاعر محبوب روشن‌فکران جهان تبدیل کرده است. این یکی از همه عجیب‌تر است؛ به نقل از همشهری جوان (14/2/1387) ولادیمیر پوتین، مارتین لوتر کینگ و آبراهام لینکن همیشه قبل از خواب رباعیات خیام می‌خواندند!

خدا را شکر که ایشان قرص و محکم هنوز در آرام‌گاه امام‌زاده محروق نیشابور حضور دارند و مدعی‌ای پیدا نشده که ایشان را از اهالی ترکیه یا سایر بلاد اروپا معرفی کند و به یادش، حرکات موزون عرفانی به اندامش بیندازد!

سی‌و‌یکم اردی‌بهشت: ولادت امام محمدتقی(ع)

شیخ صدوق در عیون‌اخبار‌الرضا نقل می‌کند: حسین‌بن‌علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) گوید: نزد پیغمبر(ص) رفتم. گفت: «خدای‌- عزوجل- از پشت او [امام رضا] نطفه‌ای فرخنده، پاک، نیکو، پسندیده، مورد خشنودی خلق کرده و «محمدعلی» نامیدش. او شفیع پیروانش و وارث دانش نیایش است. دانش آشکار و حجتی نمایان دارد...»

امام محمدتقی(ع) نهمین امام شیعیان در هشت‌‌سالگی، پس از شهادت امام رضا(ع) به سال ۲۰۳ هجری در توس به امامت رسید. ایشان در ازدواجی اجباری با ‌ام‌فضل، دختر مأمون، از مدینه به بغداد منتقل شدند. ازدواجی که ابتر ماند و فرزندی از آن حاصل نشد. نسل امامت از سمانه‌ی مغربیه که همسر دیگر امام تقی(ع) بود ادامه یافت و پس از شهادت امام جواد(ع)، امامت به امام علی‌النقی(ع) رسید.

امام جواد(ع) با وجود فشارهای حاکمان بنی‌عباس، اصحاب و شاگردان زیادی تربیت کرد که نام آن‌ها در برخی کتب شیعه در حدود ۲۶۰ نفر ذکر شده که عبدالعظیم حسنی، ابوهاشم جعفری، ابراهیم‌بن‌مهزیار اهوازی، حسین‌بن‌سعید اهوازی، دعبل خزاعی، حسن‌بن‌محبوب سراد کوفی، اسماعیل‌بن‌بزیع و صفوان‌بن‌یحیی از معروف‌ترین‌شان هستند.

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان