جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
 
شماره 125
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

روزهای گل درشت
کفاش مهدی

2 دی: اربعین حسینی

بنی‌اسد چه کسانی بودند؟

گروهی از این قبیله بعد از حادثه‌ی عاشورا به دفن پیکرهای امام(ع) و شهدای کربلا پرداختند: «زمانی که عمر‌بن‌سعد از کربلا به کوفه رفت، (بنابر قولی یک روز بعد از عاشورا و بنابر قولی سه روز پس از واقعه‌ی عاشورا)، گروهی از بنی‌اسد از منطقه‌ای به نام غاضریه که در نزدیکی کربلا بود، به آن‌جا آمدند و امام حسین(ع) را در همان مکانی که امروزه محل دفن ایشان است، به خاک سپردند. آن‌ها همچنین اهل‌بیت(ع) و صحابه‌ی ایشان را نیز در نزدیکی پای آن حضرت به خاک سپرده و عباس‌بن‌علی(ع) را نیز در همان مکانی که کشته شده بود، دفن کردند.»

قبیله‌ی بنی‌اسد قبیله‌ای منسوب به أسد‌بن‌خزیمه‌ بودند که قبل از اسلام در سرزمین نجد می‌زیستند و عطارد را می‌پرستیدند. آن‌ها در سال 9 هجری اسلام آوردند و بعد از اسلام نیز به حجاز کوچ کردند. سپس در سال 19 هجری در اطراف کوفه ساکن شدند. از قبیله‌ی بنی‌اسد افرادی در حادثه‌ی عاشورا در دو سمت حق و باطل حضور داشتند. بنابر منابع تاریخی، گروه‌ها و تیره‌هایی از آن‌ها در لشکر عمرسعد بوده و با امام حسین(ع) جنگیدند که از معروف‌ترین و پلیدترین آن‌ها شخصی به نام حرمله بود(1) که ویژگی‌ها و شقاوت‌های او در داستان کربلا نقل شده است.

تعدادی از آن‌ها نیز بوده‌اند که تصمیم به یاری امام حسین(ع) داشتند که البته ناکام ماندند. در تاریخ نقل است که حبیب‌بن‌مظاهر در مورد آن‌ها به امام حسین(ع) گفت: «در این‌جا گروهی از بنی‌اسد زندگی می‌‌کنند که میان ما و آن‌ها قرابتی است. آیا اجازه می‌فرمایید آن‌ها را به یاری شما فراخوانم؟ شاید خداوند توسط آن‌ها نفعی به شما برساند، یا این‌که مکروهی را دفع کند.» امام به حبیب اجازه فرمود و حبیب نیز به میان آن‌ها رفت و با سخنانی بلیغ، دعوت به یاری امام کرد. آن‌ها نیز دعوت او را لبیک گفتند و بسیاری به یاری امام شتافتند؛ خبر به عمرسعد رسید و او أزرق‌بن‌حرث صیداوی را با سپاهی فرستاد تا میان آن‌ها و امام فاصله شود و در نهایت با درگیری و جنگ میان آن‌ها، سپاه بنی‌اسد پراکنده شد(2).

۴ دی: ولادت حضرت عیسی مسیح(ع)

براساس تقویم بیست‌و‌پنج دسامبر هم‌زمان با میلاد حضرت عیسی‌بن‌مریم، مسیح(ع) است؛ اما‌ تاریخ دقیق ولادت حضرت عیسی مسیح‌ روشن نیست. در سده‌ی دوم میلادی، ششم ژانویه‌ را روز تولد مسیح می‌دانستند؛ اما در سده‌ی چهارم، کلیسای کاتولیک رم، این تاریخ را 25 دسامبر و غسل تعمید آن حضرت را ششم ژانویه اعلام‌ کرد.

سبب انتخاب 25 دسامبر برای میلاد پیامبر مسیحیان آن است که در آن عصر، پرستش ایزد مهر در اروپا رواج و نفوذ بسیار داشت و 25 دسامبر روز تولد مهر بود و برای‌ به فراموشی سپردن آن، این روز را تولد حضرت‌ عیسی مسیح اعلام کردند.

ارمنیان روز ششم ژانویه، ابتدا مراسم مذهبی‌ تولد آن حضرت را در کلیساها برگزار می‌کنند و سپس مراسم خاص غسل تعمید را به جا می‌آورند.

بیش‌تر مسیحیان جهان 24 دسامبر درخت‌ کاج به خانه‌های خود آورده، تزیین می‌کنند و آماده‌ی شرکت در مراسم تولد عیسی مسیح‌ می‌شوند، لیکن ارمنیان در روزهای پایانی ماه‌ دسامبر اقدام به تهیه‌ی درخت کاج و تزیین آن‌ می‌کنند و در شب 31 دسامبر اعضای خانواده‌ در منزل بزرگ خانواده جمع می‌شوند، به صرف‌ شام شب عید می‌پردازند و ساعت 12 شب حلول‌ سال نو را به یک‌دیگر تبریک می‌گویند.

۹ دی: روز وقف

سابقه‌ی وقف در ایران به قبل از اسلام برمی‌گردد. اقوام آریایی، به‌ویژه ایرانیان، به پیروی از آیین و کیش خود، دارای موقوفات و نذورات بسیاری برای نگهداری معابد و آتشکده‌های خود بوده‌اند. در این دوران، عمده‌ترین زمین‌های فئودالی، املاک خالصه‌ی وقفی بوده و در دوره‌ی هخامنشیان، معابد بر املاک وسیعی تسلط داشتند که این زمین‌ها از طرف پادشاه یا بزرگان و فئودال‌های محلی برای جلب پیشوایان مذهبی به پرستش‌گاه‌ها هدیه می‌شد. کشاورزانی که در این قبیل زمین‌ها به کشت و زرع مشغول بودند، سهم مالکانه را می‌باید به هیربد یا کاهن بزرگ می‌دادند. سلوکیان و اشکانیان نیز این شیوه را محترم می‌شمردند. پاره‌ای از این موقوفات، هم‌اکنون نیز در نزد زرتشتیان برخی از شهرهای ایران، مثل یزد و کرمان باقی و دایر است(3).

بعد از ظهور اسلام نیز این روش پسندیده از روزگار رسول‌خدا(ص) و امامان معصوم(ع) و زمان صحابه تا روزگار تابعین و تابعان آنان ادامه یافت. برای نخستین بار رسول گرامی اسلام(ص) در سال سوم هجرت، پس از جنگ احد، هفت بوستان و مزرعه‌ی آماده را به نام «بساتین‌سبعه» یا «حیطان‌السبعه» که به آن حضرت هدیه شده بود، وقف کرد.

در دوره‌ی مغولان، به‌ویژه در اوایل تسلط آنان، بسیاری از املاک موقوفه مصادره و به‌صورت املاک خالصه‌ی دولتی درآمد؛ ولی پس از تشرف به اسلام، خود مشوق اوقاف شدند، به‌ویژه در دوران غازان‌خان موقوفات زیادی برای امور خیریه ایجاد شد. اهمیت و وسعت موقوفات به‌ویژه در دوران رشیدالدین فضل‌الله موجب شد تا تشکیلات منظمی برای اداره‌ی موقوفات و تحت نظارت قاضی‌القضات به‌وجود آید(4).

بیش‌ترین توسعه‌ی اوقاف مربوط به دوران صفویه است. در این دوران، شاهان صفوی به‌‌ویژه شاه‌عباس اول همه‌ی اموال، رقبات و املاک خالصه را وقف کرد. به تبعیت از پادشاه، بسیاری از حاکمان مناطق نیز املاک فراوانی را در سرتاسر مملکت به ‌صورت وقف درآوردند. در این دوران، بسیاری از املاک، وقف مقاصد خیریه مخصوصاً وقف بقاع متبرکه و از همه بالاتر آستانه‌ی امام رضا(ع) در مشهد و حضرت معصومه(س) در قم شد. در دوره‌ی نادرشاه، برخلاف گذشته اوقاف محدود شد؛ به گونه‌ای که در سال‌های آخر سلطنت نادرشاه، طی فرمانی همه‌ی اوقاف به‌صورت املاک خالصه درآمده و تحت عنوان «رقبات نادری» در دفاتر مخصوصی ثبت شد(5).

۱۰ دی: ارتحال حضرت رسول(ص) به سال 11 و امام حسن‌مجتبی(ع) سال ۴۹ هجری‌قمری

دو زن قاتل!

تاریخ رازهای نگفته‌ی بسیاری دارد. گاهی این رازها لباس واقعیت می‌پوشند و گاهی در حد افسانه باقی می‌مانند. یکی از این رازها، هم‌زمانی شهادت امام حسن(ع) و وفات حضرت رسول(ص) در ۲۸ صفر است. بنابر برخی شواهد در هر دو واقعه پای زن قاتلی در میان است!

زن یهودیه

از برخی روایات و متون دینی استفاده می‌شود که پیامبر(ص) در جنگ خیبر مسموم شده و این مسمومیت در بیماری پیامبر(ص) مؤثر بوده است. برخی گفته‌اند: معروف این است که پیامبر(ص) در کسالت وفات خود می‌فرمود: «این بیماری از آثار غذای مسمومی است که آن زن یهودی خورانده است.» در خصوص این‌که به پیامبر(ص) شهید گفته نمی‌شود، شاید برای آن باشد که مسائل تاریخی ابهام یا سند برخی روایات اشکال دارد. طبیعی است چیزهایی را می‌توان به ساحت مقدّس پیامبر(ص) نسبت داد که شبهه و ابهام نداشته باشد. از سوی دیگر دقیقاً مشخص نیست که مسمومیت، چه‌قدر در رحلت پیامبر اثرگذار بوده؛ زیرا مسمومیت در سال هفتم هجری بوده، ولی رحلت پیامبر در سال 11 هجری اتفاق افتاده و این فاصله‌ی زمانی حکایت از آن دارد که مسمومیت عامل اصلی رحلت پیامبر نبوده است. اگر مسمومیت علت اصلی رحلت پیامبر(ص) بود، باید پیامبر(ص) بعد از مسمومیت از دنیا می‌رفت، مانند «بشر‌بن‌براء» که از گوشت همان گوسفند خورده بود، فوت کرد.

جُعده

طبق روایات بسیارى که در کتاب‌هاى شیعه و سنى وجود دارد، معاویة‌‌بن‌ابى‌سفیان سمّى را براى جعده دختر اشعث‌بن‌قیس، همان منافقی که در تمام حوادث زمان امیرمؤمنان(ع) نقش اساسى داشت، فرستاد و به او وعده داد که اگر امام حسن(ع) را به شهادت برسانى، تو را به ازدواج پسرم یزید درمی‌آورم. جعده نیز دستور معاویه را اجرا کرد و آن حضرت را در حالى که روزه داشت و براى افطار به خانه آمده بود، با زهرى که معاویه فرستاده بود به شهادت رساند؛ اما معاویه هیچ‌گاه به این وعده‌اش وفا نکرد!

۱۲ دی: شهادت امام رضا(ع) به سال ۲۰3 هجری‌قمری

حضرت امام رضا(ص) در سال 148 هجری‌قمری در شهر مدینه متولد شد و در ماه صفر سال 203 در 55سالگی در شهر طوس خراسان به شهادت رسید.

در باب شهادت ایشان تقریباً تمام علمای شیعه و عده‌ی زیادی از علمای اهل‌سنت قائل‌اند که آن حضرت مسموم و شهید شده‌اند. قول مشهور این است که آن حضرت توسط مأمون، خلیفه‌ی عباسی مسموم شده و به شهادت رسیده‌اند. شهید مطهری می‌نویسد: «قرائن نشان می‌دهد که امام رضا(ص) را مسموم کردند و یک علت اساسی همان قیام بنی‌العباس در بغداد (علیه مأمون) بود. مأمون در حالی حضرت رضا(ص) را مسموم کرد که از خراسان به طرف بغداد می‌رفت و مرتب اوضاع بغداد را به او گزارش می‌دادند. به او گزارش دادند که بغداد قیام کرده. او دید که حضرت رضا(ص) را نمی‌تواند عزل کند و اگر با این وضع بخواهد برود، آن‌جا کار بسیار مشکل است. برای این‌که زمینه‌ی رفتن آن‌جا را فراهم کند و به بنی‌العباس بگوید کار تمام شد، حضرت را مسموم کرد و آن علت اساسی که می‌گویند و قابل قبول هم هست و با تاریخ وفق دارد، همین جهت است(6).»

۱۹ دی: قیام مردم قم ۱۳۵۶ هجری‌شمسی

شاید اگر آن روز نگارنده‌ی مقاله‌ی موهون «ارتجاع سرخ و سیاه» به امضای مستعار «احمد رشیدی‌مطلق» در سال روز کشف حجاب و هم‌زمان با 17 دی‌ماه سال 56، می‌دانست که پی‌آمد آن نوشته به منزله‌ی نفتی خواهد بود که روی آتش خشم بیش از پیش مردم نسبت به حکومت ریخته می‌شود، هرگز دست به قلم نمی‌برد؛ اما او با قلمی توهین‌آمیز به حضرت امام خمینی(ره) اهانت کرد. مقاله‌ی وی جرقه‌ای شد برای قیام خونین 19 دی‌ماه مردم قم؛ آنچه شعله‌های انقلاب اسلامی را در سراسر ایران گسترش داد.

رشیدی‌مطلق کیست؟!

«اردشیر زاهدی» که در آن روزگار سفیر ایران در واشنگتن بود بعدها در خاطراتش تصریح کرد که آن مقاله‌ی سرنوشت‌ساز را «فرهاد نیکوخواه» معاون و مشاور مطبوعاتی هویدا در وزارت دربار با اسم مستعار رشیدی‌مطلق تدوین کرده بود و اضافه می‌کند که اندکی پس از آن واقعه، شخص فرهاد نیکوخواه را برای این اقدام نابخردانه شماتت کرده است.

۲۰ دی: شهادت امیرکبیر به سال ۱۲۳۰‌هجری‌شمسی

تمام دوره‌ی وزیر اعظمی امیرکبیر چند سال بود؟

امیرکبیر را در تاریخ معاصر ایران سمبل آزادگی و ترقی‌خواهی و اصلاح‌گری می‌شناسند. او همه‌ی این اصلاحات و اقدامات را در مدت صدارتش انجام داد. مدت صدارت امیرکبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود. در همین دوره‌ی کوتاه، مدرسه‌ی دارُالفُنون برای آموزش دانش و فن‌آوری جدید به فرمان او در تهران تأسیس شد. هم‌چنین انتشار روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه و فرمان اعدام سیدعلی‌ محمد باب و رسیدگی به وضع مالیه و حذف‌ القاب و عناوین، از جمله اقدامات وی است. امیرکبیر پس از این‌ که با توطئه‌ی اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمام فین به دستور ناصرالدین‌شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شده است.

وزیرمختار انگلیس در یکی از گزارش‌هایش می‌نویسد: «پول‌دوستی که صفت بارز ایرانیان است، به هیچ وجه در امیر راهی ندارد. همه وی را فردی مورد اطمینان و غیرقابل فساد می‌دانستند.»

دکتر یاکوب ادوارد پولاک اتریشی می‌نویسد: «پول‌هایی که به امیر می‌دادند و نمی‌گرفت، همگی خرج کشتنش شد.»

۲۹ دی: ولادت حضرت رسول(ص)، 53 سال پیش از هجرت و امام صادق(ع) به سال ۸۳ هجری‌قمری

مؤسس مذهب جعفری

 چرا ما شیعیان را پیروان مذهب جعفری می‌خوانند؟ در میان امامان دوازده‌گانه‌ی شیعه، چرا مذهب ما به ایشان انتساب یافته است؟ با توجه به این‌که امام جعفرصادق(ع) ششمین امام شیعه هستند، مگر پیش از ایشان وضعیت شیعه چگونه بوده؛ به عبارت دیگر، چرا مذهب شیعه علوی یا حسنی یا حسینی یا سجادی و یا باقری نامیده نشده است؟ دوره‌ی امامت حضرت که از سال 114‌قمری آغاز شده و تا سال 148 ادامه یافت(7)، یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخی در اسلام بود؛ زیرا بنیان حکومتی یکصدساله فرو ریخته بود و بنیان حکومت پانصدساله‌ای پی‌ریزی می‌شد و همت اصلی سران حکومت تازه، کوبیدن مخالفان بود. مثلاً توجه کنید که از سال 132 که رسماً حکومت عباسیان آغاز شد تا سال 137، سردمداران آن از هیبت و عظمت یکی از بزرگ‌ترین سرداران خود یعنی ابومسلم خراسانی هراس داشتند و تا او را با حیله و فریب نکشتند(8)، احساس آرامش نکردند و امام صادق(ع) با توجه به این فضا، پایه‌های فکری نظام تشیع یا طرح جای‌گزین را بنا نهاد.

به همین دلیل ایشان را مؤسس مذهب جعفری‌- مذهب شیعه‌ی اثنی‌عشری- می‌نامند.

پی‌نوشت‌ها:

1. ابوجعفر محمد‌بن‌جریر طبری (1387ق)؛ تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراهیم، ج‌6، ص65، بیروت: دارالتراث، چاپ دوم.

2. احمد‌بن‌یحیی بلاذری (1417ق)؛ أنساب‌الأشراف، تحقیق: زکار، سهیل، زرکلی و ریاض، ج‌3، ص‌180، بیروت: دارالفکر، چاپ اول و ابومحمد احمدبن‌اعثم کوفى (1411ق)؛ الفتوح، تحقیق: على شیرى، ج‌5، ص‌90،  بیروت: دارالأضواء، چاپ اول.

3. قاسم عسکری (1390)؛ جایگاه وقف در فرایند توسعه‌ی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، مؤسسه‌ی آموزشی پژوهشی امام خمینی، ص82-71.

4. شرح و بسط بیشتر اوقاف این دوره را می‌توان در کتاب تاریخ مبارک غازانی ملاحظه کرد.

5. محمدحسن حائری (1380)؛ وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ص51‌.

6. مرتضی مطهری (1384)؛ سیری در سیره‌ی ائمه‌ی اطهار، تهران: صدرا، چاپ 27، ص‌210.

7. بحارالانوار، ج‌47، ص‌6.

8. تاریخ طبری، ج‌6، ص‌123. منشورات مکتبه‌ی ارومیه.

 

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان