جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
 
شماره 125
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

روزهای گل ‌درشت
کفاش مهدی

3 اسفند- کودتای انگلیسی رضاخان (3 اسفند1299 شمسی)

می‌گویند پنج نفر برای انجام کودتا با یک‌دیگر متحد و هم‌قسم شده پشت قرآن را هم مهر کرده‌اند... این پنج نفر عبارت بودند از: سیدضیاءالدین، رضاخان میرپنجه، ماژور مسعودخان، سرهنگ احمد آقاخان (امیراحمدی) و کلنل کاظم‌خان (سیاح). سیدضیاء‌الدین هم هنگام طرح اعتبارنامه‌اش در مجلس دوره‌ی چهاردهم چنین بیان کرده است: «دو روز پیش از کودتا من رفتم به شاه‌آباد. جلسه‌ای تشکیل شد در شاه‌آباد. از بنده و آقای رضاخان میرپنج و از آقای احمد آقاخان که آن‌وقت سرهنگ بود و از آقای ماژور مسعودخان و از آقای کاظم‌خان. من آن‌ها را دیدم؛ چه دیدم و چه صحبت کردیم و چه تصمیم گرفتیم، از اسرار ماست؛ ولی یک خبری را به شما می‌گویم و آن این است که ما پنج نفر قسم خوردیم که به ایران خدمت کنیم...(1)»

کودتای سوم اسفند 1299 را می‌توان نقطه‌ی عطفی در روابط سیاسی ایران و انگلیس دانست؛ چرا که با انقلاب اکتبر 1917، سلسله‌ی قاجار از حمایت روسیه محروم شد و هنگام آن رسیده بود که رقیب دیرینه‌ی او، انگلیس بدون نیاز به تقسیم منابع با رقیب، به تدریج حضور گسترده‌ی خود را در ایران بیش از پیش ثابت نماید. هدف از کودتای 1299 براندازی احمدشاه نبود، بلکه کودتا به مثابه‌ی اولین کیش برای مات کردن آخرین شاه قاجار بود. «ژنرال آیرون‌ساید» به رضاخان تأکید می‌کند: «اقدام قهرآمیزی برای سرنگون کردن شاه خودکامه صورت ندهد و به دیگران هم اجازه و امکان چنان اقدامی را ندهد... [رضاخان] به من قول داد که به خواسته‌های من عمل کند(2)

5 اسفند- روز بزرگ‌داشت خواجه‌نصیر طوسی (5 اسفند 579 هجری)

ابوجعفر، محمد بن ‌محمد بن‌ حسن طوسی، مشهور به خواجه‌نصیرالدین (5 اسفند 579 در توس- درگذشته‌ی 11 تیر 653 در بغداد) فیلسوف، متکلم، فقیه، دانشمند، ریاضی‌دان و منجم ایرانی سده‌ی هفتم است. کنیه‌اش «ابوجعفر» و به القابی چون «نصرالدین»، «محقق طوسی»، «استاد البشر» و «خواجه» شهرت دارد. در مورد ارتباط او با حسن صباح (رئیس اسماعیلیه) و حاکم غول (هلاکوخان) مطالب بسیاری وجود دارد که گاهی به افسانه شبیه می‌شود. با این همه، طبق شواهد تاریخی خواجه‌نصرالدین پس از چند ماه سکونت در قائن، به دعوت «ناصرالدین عبدالرحیم بن ‌ابی‌منصور» که حاکم قلعه‌ی قهستان بود و نیز مردی فاضل و دوستدار فلاسفه بود، به همراه همسرش به قعله‌ی اسماعیلیان دعوت شد و مدتی آزادانه و با احترام ویژه در آن‌جا زندگی کرد؛ اما ناساگاری اعتقادی خواجه با اسماعیلیان و نیز ستم‌گری آنان نسبت به مردم، وی را بر آن داشت تا برای کمک گرفتن، نامه‌ای به خلیفه‌ی عباسی در بغداد بنویسد. در این میان، حاکم قلعه از ماجرای نامه باخبر و به دستور او خواجه‌نصیر بازداشت و زندانی شد. خواجه‌نصیر تا زمان سرنگونی اسماعیلیه توسط هلاکوخان مغول، حدود 26 سال در قلعه‌های اسماعیلیه به سر برد؛ اما در این دوران لحظه‌ای از تلاش علمی بازننشست و کتاب‌های متعددی از جمله: «شرح اشارات ابن‌سینا»، «تحریر اقلیدس»، «تولی و تبری»، «اخلاق ناصری» و چند کتاب و رساله‌ی دیگر را نوشت.

14 اسفند- روز احسان و نیکوکاری

روز تأسیس کمیته‌ی امداد امام‌خمینی(ره) را روز احسان و نیکوکاری نام‌ گذاشتند. این نهاد جزو اولین نهادهایی است که 22 روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 با فرمان امام خمینی(ره) تشکیل شد. سابقه‌ی این نهاد به سال‌های 1343- 1342 شمسی بازمی‌گردد. تعدادی از انقلابیون که در زمره‌ی یاران امام(ره) بودند، مأموریت یافتند که به خانواده‌های زندانیان، نیازمندان و مبارزان رسیدگی کنند. امدادگری، به‌ویژه در دوران اوج‌گیری انقلاب در طی سال‌های 57- 56 که اعتصاب و تحصن همه‌جا را فرا گرفت، برای حمایت از اعتصاب‌کنندگان و زندانیان ادامه یافت. شورای مرکزی که پس از ولایت‌فقیه عالی‌ترین رکن این نهاد است، مسئولیت کلی کارها و امور را عهده‌دار است. اعضای این شورا عبارت‌اند از: (مرحوم) حاج‌حبیب‌الله عسگراولادی، حاج‌حسین انواری، حاج‌سیدرضا نیری، حاج‌ابوالفضل حاجی‌حیدری و حاج‌حمید ترقی. سرپرستی امداد آقای حاج‌حسین انواری، بالاترین مقام اجرایی و یکی از اعضای شورای مرکزی است.

15 اسفند- روز درخت‌کاری

این روز برای نخستین بار توسط «جولیوس استرلینگ مورتون» از ایالت نبراسکا در 10 آوریل 1872 پایه گذاشته شد. بعدها این روز (Arbor Day )، به چهارمین جمعه‌ی آوریل، منتقل شد.

در ایران، این روز 15 اسفندماه هر سال است. روز درخت‌کاری یکی از روزهای سال است که در آن مردم به کاشتن نهال تشویق می‌شوند. این روز در بسیاری از کشورها گرامی داشته می‌شود. این روز معمولاً در روزهای پایانی زمستان یا روزهای نخست بهار است.

16 اسفند- ولادت حضرت زینب(س)

حضرت زینب(س) در پنجم جمادی‌الاول سال ششم هجری قمری، پس از صلح حدیبیه و 2 سال بعد از تولد امام حسین(ع) به دنیا آمد. پس از واقعه‌ی کربلا او پس از چند روز توقف در دمشق، همراه دیگر زنان و کاروان اسرای کربلا به مدینه بازگشت.

همسر زینب‌کبری(س)، جناب عبدالله ‌بن جعفر (پسر جعفر طیّار) است. وی، نخستین نوزاد مسلمان بود که در زمان هجرت پدرش «جعفر بن ‌ابی‌طالب» به حبشه در آن کشور به دنیا آمد. فرزندان آن حضرت، چهار پسر و یک دختر بوده‌اند به نام‌های: علی، عون‌الاکبر، محمد، عباس و ام‌کلثوم. از بین این فرزندان، عون و محمد در کربلا حضور داشته و در رکاب حضرت‌ سیدالشهدا(ع) به شهادت رسیدند(3).

18 اسفند- روز بزرگ‌داشت سیدجمال‌الدین اسدآبادی ایرانی یا افغانی؟!

سیدجمال‌الدین اسدآبادی در سال 1217 هجری‌شمسی در اسدآباد از توابع همدان به دنیا آمد. او اندیشمندی سیاسی و مبلغ اندیشه‌ی اتحاد اسلام بود. او را آغازگر نهضت بیداری اسلامی در سده‌های اخیر می‌دانند. چندی پیش یکصدوپنجاهمین سال‌گرد او برگزار شد.

دبیر کل بنیاد فردوسی پس از بررسی چگونگی ثبت مفاخر ایرانی- اسلامی در یونسکو گفت: «با پیشنهاد افغانستان و پشتیبانی ایران، روی‌داد «یکصدوپنجاهمین سال‌گرد زندگی فعال سیدجمال‌الدین اسدآبادی» در فهرست یونسکو ثبت شده؛ اما در این پرونده نام سیدجمال‌الدین اسدآبادی، «سیدجمال‌الدین افغانی» درج شده است!(4)

مزار سیدجمال‌الدین در دانشگاه کابل افغانستان است. پیکر او، نُه سال پس از مرگش (1275 هجری‌شمسی) در استانبول ترکیه، به درخواست دولت افغانستان از دولت عثمانی به افغانستان برده شد.

25 اسفند- روز بزرگ‌داشت پروین اعتصامی

«رخشنده اعتصامی» مشهور به پروین، از شاعران نامی معاصر در روز 25 اسفند سال 1285 شمسی در تبریز به دنیا آمد. و از ابتدا زیر نظر پدر دانشمند خود- که با انتشار کتاب «تربیت نسوان» اعتقاد و آگاهی خود را به لزوم تربیت دختران نشان داده بود- رشد کرد.

این شاعر آزاده، پیشنهاد ورود به دربار را با بلندنظری نپذیرفت و مدال وزارت معارف ایران را رد کرد. عمر پروین، بسیار کوتاه (حدود 34 سال) بود. کم‌تر زنی از میان سخن‌گویان، اقبالی هم‌چون پروین داشت که در دورانی این چنین کوتاه شهرتی فراگیر داشته باشد. پروین اعتصامی، بزرگ‌ترین شاعر زن ایرانی است که در تاریخ ادبیات پارسی ظهور کرده است. اشعار وی پیش از آن‌که به‌صورت دیوان درآید، در مجله‌ی دوم مجله‌ی بهار که به قلم پدرش مرحوم یوسف اعتصام‌الملک انتشار می‌یافت چاپ می‌شد (1302- 1300 خورشیدی).

دیوان اشعار پروین اعتصامی که شامل 6500 بیت از قصیده، مثنوی و قطعه است تاکنون چندین بار به چاپ رسیده است.

29 اسفند- روز ملی شدن صنعت نفت (1329هجری‌شمسی)

پیوستن مردم به جنبشی که رهبران آن دکتر مصدق و آیت‌الله کاشانی بودند، سرانجام به ملی شدن صنعت نفت ایران در 29 اسفند 1329 منجر شد. قانون ملی شدن صنعت نفت، در واقع پیشنهادی بود که به امضای همه‌ی اعضای کمیسیون مخصوص نفت در مجلس شورای ملی ایران در 17 اسفند 1329 به مجلس ارائه شد و تصویب گردید. متن پیشنهاد تصویب‌شده:

«به ‌نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تأمین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود؛ یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرار گیرد.»

مجلس سنا نیز این پیشنهاد را در 29 اسفند 1329 تصویب کرد و پیشنهاد قانونی شد. ملی شدن صنعت نفت ایران برای انگلیس غیرقابل تحمل بود. ضربات سنگین ناشی از ملی شدن صنعت نفت برای انحصارات نفتی جبران‌ناپذیر بود، به‌ویژه که جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران نیروی محرکه‌ای برای مردم دیگر کشورهای منطقه برای کسب حقوق خود بود.

پی‌نوشت‌ها:

1. حسین مکی (1363)؛ تاریخ بیست‌ساله‌ی ایران، تهران: نشر ناشر، ج 1، صص 214- 215.

2. (1373)؛ خاطرات سرّی آیرون‌ساید: به انضمام ترجمه‌ی متن کامل شاهراه فرماندهی، تهران: مؤسسه‌ی پژوهش و مطالعات فرهنگی و مؤسسه‌ی خدمات فرهنگی رسا، ص 219.

3. جواد محدثی (1417ق)؛ فرهنگ عاشورا، ص 299، قم: نشر معروف، چاپ دوم.

4. سایت تابناک؛ 19 مهرماه 1392.

 

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان