جهت بزرگنمایی عکس کلیک نمایید
شماره 319
آخرین شماره ها
نشریات دیگر

حوزه و دانشگاه و پژوهش در سياستگذارى خارجى
کيخا عصمت

 مقدمه:
 پس از جنگ جهانى دوم، تعداد كشورها در نظام بين الملل، افزايش چشم‏گيرى داشت و شناسايى و درك درست محيط بازى، قواعد بازى و بازيگران تأثير گذار در نظام‏هاى تصميم‏گيرى، با مشكلاتى همراه شد. وجود معادله‏هاى سياسى بين المللى پيچيده، نظام‏هاى امنيت منطقه‏اى، نظريه‏هاى گوناگون روابط بين الملل، و افزايش عوامل ورودى تأثير گذار بر نظام‏هاى سياسى، چالش‏هايى را براى تعيين و تبيين يك خروجى مطلوب ايجاد كرده است.
 تا پيش از جنگ جهانى دوم، به دليل اينكه تعداد بازيگران سياسى تأثير گذار محدود بود و رشته‏هاى علمى نيز گسترش نيافته بود، نياز نهادهاى سياسى به مراكز پژوهشى كمتر بود؛ ولى در قرن بيست و يكم، گسترش بازيگران دولت - ملت‏ها، سازمانهاى بين المللى، گسترش فن آورى ارتباطات و قانونمند شدن لابى گرى در نظام‏هاى تصميم‏گيرى، موجب شده است تا نهادهاى سياسى با تأمين بودجه و تأسيس مراكز پژوهشى وابسته، به منظور تصميم‏گيرى بهينه از حوزه انديشه نيز بهره بردارى كنند و با گذشت زمان نقش و جايگاه حوزه پژوهش در سياستگذارى پررنگ‏تر شود.
 در كشورهاى توسعه يافته، در كنار مراكز پژوهشى دولتى، تلاشى گرديد تا مراكز مطالعاتى غير دولتى نيز تأسيس گردد كه تعداد آنها روز به روز در حال افزايش است كه در اصطلاح لاتين، به آنها »مخازن انديشه tank _Think« مى‏گويند. رشد و گسترش مخازن انديشه در كشورهاى غربى، به ويژه ايالات متحده به اندازه‏اى است كه به صورت يك لابى سياسى قدرتمند در آمده‏اند و نظرات پژوهشى آنان، تأثير مستقيمى بر برونداد نهادهاى مسئول سياستگذارى خارجى مى‏گذارد.
 در اين گزارش در گفتار نخست، در دلايل اهميت پژوهش در سياستگذارى خارجى ذكر مى‏گردد و در گفتار دوم ضمن اشاره به جايگاه پژوهش حوزه و دانشگاه در سياستگذارى خارجى ايران، تلاش مى‏شود راهكارهايى نيز براى نهادينه شدن نظرات پژوهشى اين دو نهاد مهم آموزشى - پژوهشى ارايه گردد.
 
 گفتار نخست
 دلايل اهميت پژوهش در سياستگذارى خارجى
 يكم. تنوع و تخصصى شدن موضوع‏ها در سياست بين الملل
 گسترش فن آورى ارتباطات، جهانى شدن و نياز متقابل علم سياست به ديگر علوم موجب شده است، جايگاه حوزه پژوهش در دانش‏افزايى و توليد علم تقويت گردد و نياز نهادهاى سياسى به خروجى‏هاى پژوهشى مطمئن بيشتر شود؛ به گونه‏اى كه تمام موافقت نامه و پروتكل‏هايى كه توسط مقام‏هاى سياسى يك كشور با كشور ثالث تهيه مى‏گردد، پيش از هر گونه تصويب و تأييد نهايى، توسط مشاوران رئيس جمهور يا وزير خارجه، مورد كنكاش قرار گرفته، نسبت به پيامدها، تهديدها و فرصت‏هاى آن نوعى آسيب‏شناسى صورت مى‏گيرد.
 از طرفى تأثير گذارى ديگر رشته‏هاى علمى بر مطالعات سياسى نيز بيشتر شده است؛ براى مثال تأثير اقتصاد بر اهداف سياسى، موجب ايجاد رشته جديدى به نام »اقتصاد سياسى« شده است يا نقش فرهنگ و ايدئولوژى رشته جديدى به نام »جامعه‏شناسى سياسى« را گسترش داده است كه در اين ميان، تأثير گذارى چهار مقوله اقتصاد، فرهنگ جغرافيا و تاريخ، از جايگاه ويژه‏اى برخوردار است؛ در نتيجه با افزايش نظام‏هاى متداخل و تخصصى شدن موضوعات، نياز متقابل كارگزاران نظام‏هاى سياسى به نخبگان علمى افزايش مى‏يابد.
 رشد مراكز پژوهشى، به گونه‏اى است كه هم اكنون اين مراكز به طور قابل ملاحظه‏اى در قلمرو، ساختار، مقياس و اهميت سياسى با يكديگر تفاوت دارند و به سوى تخصصى شدن در حال حركت هستند؛ مانند مركز مطالعات خاورميانه، مركز مطالعات درياى خزر و... يا تأسيس دفتر مطالعات وزارت خارجه در معاونت آموزشى - پژوهشى اين وزارتخانه كه با تنظيم بولتن‏هاى تخصصى، فصلنامه سياست خارجى برگزارى ميزگردها يا اعزام وابسته‏اى مطالعاتى به سفارتخانه‏هاى ايران در خارج كشور، به دستگاه سياستگذارى خارجى جمهورى اسلامى ايران، در زمينه نظام تصميم‏گيرى عقلايى يارى مى‏رساند.
 
 دوم. كاهش هزينه‏اى عملياتى كردن مقاصد سياسى:
 فرآيند يك نظام تصميم‏گيرى عقلايى به صورت زير است:
 اجراى   نهادهاى مسؤول    محصول    مراكز پژوهشى حوزه       ورودى
 عملياتى      سياستگذارى خارجى   خروجى      و دانشگاه      (داده‏هاى خام‏اطلاعاتى)
 مقاصد سياسى   سياستگذارى خارجى   (برونداد عقلانى)   تجزيه تحليل توسط نخبگان
    علمى - فقهى
 پژوهشگران سياست خارجى، بر اساس شناختى كه از ذهنيت تصميم گيران سياسى دارند و با استفاده از اصول حاكم بر روابط بين الملل، شناخت نظريه‏هاى سياسى گوناگون، استفاده از مدل شبيه سازى، تجزيه و تحليل مطالعات تاريخى و محاسبه توانمندى‏هاى بالقوه و بالفعل كشور، تلاش مى‏كنند كه موضوعات چالش برانگيز در عرصه سياست خارجى را بررسى كنند، زيرا تصميم‏ها به دليل اينكه از يك پشتوانه علمى - فقهى برخوردار مى‏گردد، به تصميم‏گيرى عقلانى نزديك‏تر است؛ در نتيجه هزينه‏اى مادى و معنوى كمترى براى پياده سازى آن صرف مى‏شود و احتمال دسترسى به اهداف از پيش تعيين شده را پررنگ‏تر مى‏كند.
 در فرآيند تجزيه و تحليل مراكز پژوهشى، عدم استفاده از نخبگان علمى قوى، موجب خواهد شد كه خروجى‏هاى اشتباه به نهادهاى سياسى تزريق شود كه پيامد آن افزايش تهديدها براى نظام سياسى خواهد بود؛ براى مثال ناكامى‏هاى ايالات متحده در دستيابى به اهداف منطقه‏هاى خود در عراق، به اين علت است كه اين كشور در حوزه پژوهش، نسبت به درك دقيق فرهنگ و جامعه شناختى حاكم بر منطقه، به خوبى عمل نكرده است يا شكست خفت‏بار رژيم صهيونيستى از جنبش شيعه حزب الله، به اين دليل است كه برونداد تحليل گران نظامى - سياسى اين رژيم از توانمندى حزب الله اشتباه بوده است كه پيامد آن از بين رفتن تابوى شكست ناپذيرى ارتش اسرائيل در ميان كشورهاى عربى و افزايش محبوبيت اين جنبش در جوامع اسلامى بود.
 در نتيجه فرآيند پژوهش در نظام تصميم‏گيرى عقلانى، هنگامى مى‏تواند مفيد باشد كه مخازن انديشه داراى يك سرى ويژگى‏هاى زير باشند:
 - منبع مالى مطمئن و متنوع داشته باشد.
 - به هيچ ارگان يا گروه خاصى از لحاظ محتواى فكرى وابسته نباشند، البته مانعى ندارد كه منبع مالى آن توسط يك گروه يا نهاد سياسى تأمين گردد؛ ولى معيار پژوهش تنها بايد منافع ملى و مصالح عاليه نظام باشد.
 - از پژوهشگران متعهد و متخصص استفاده گردد.
 - با مراكز قدرت در ارتباط باشند.
 - معضل‏هاى پژوهشى را در دستور كار قرار دهند كه يك معضل را در جامعه حل كنند و با امنيت ملى كشور در ارتباط باشد.
 براى جلوگيرى از هدر رفتن هزينه‏هاى مادى، مراكز پژوهشى بايد با يكديگر در ارتباط باشند و با تأسيس »بانك اطلاعاتى« تمام موضوعاتى را كه توسط نهادهاى علمى انجام گرفته مشخص كنند تا از انجام كارهاى موازى جلوگيرى شود.
 از طرفى كار علمى - پژوهشى محصولى است كه ارزش آن ماندگار و تأثير گذار است و دامنه انتفاع آن از توليد محصولات مادى و فيزيكى بالاتر است.
 
 سوم. نياز به انديشه‏هاى نو و پويا با توجه به سرعت تغيير تحولات نظام بين الملل
 با توجه به تغييرات گوناگون در عرصه‏هاى قدرت سخت‏افزارى و نرم‏افزارى، ضرورت دارد توانمندى‏ها و منافع ملى هر كشور متناسب با شرايط جديد منطقه‏اى و جهانى باز تعريف شود تا به نحو مطلوب، از پتانسيل‏هاى بالقوه و بالفعل بهره بردارى بهينه گردد، به همين دليل، نياز كارگزاران سياست خارجى به مخازن انديشه پويا و توانمند، روز به روز در حال افزايش است و ضرورت دارد، تحليل داده‏هاى خام اطلاعاتى با توجه به شرايط متغير سه عامل بازيگران، محيط و قواعد بازى به طور مستمر ارزيابى شود و هر ميزان خود جمعى كارآمدتر باشد، دسترسى نهادهاى سياسى به ورودى‏هاى مطلوب بيشتر است و نظام تصميم‏گيرى كه اتخاذ مى‏گردد، با منافع ملى و مصلحت آن كشور سازگارتر است.
 لازم به ذكر است كه هر ميزان انديشه و خود پويا و كارآمد باشد، بهتر مى‏توان فرصت سازى كرد و در عرصه سياست خارجى تهديدها را خنثى يا حتى به فرصت مبدل ساخت.
 در نتيجه با توجه به سرعت تحولات نظام‏هاى سياسى - امنيتى منطقه‏اى و جهانى در قرن بيست و يك، ضرورى است متناسب با شرايط محيط حاكم، يك ايده و راهكار جديدى را به نظام سياسى تزريق كرد تا علاوه بر اينكه نظام سياسى را از آسيب‏ها حفظ مى‏كنيم، بتوانيم حوزه نفوذ سياسى - معنوى نظام سياسى را در سطح منطقه‏اى گسترش دهيم، زيرا نوع، كميت و كيفيت ورودى‏هاى سيستم، همواره در حال تغييرات و نياز به نخبگان توانمند، براى تجزيه و تحليل اين داده‏هاى اطلاعاتى ضرورى است.
 
 چهارم. افزايش اهميت حوزه »نظريه‏پردازى« در پيشبرد مقاصد سياسى
 براى دستيابى به اهداف سياسى، بايد مفاهيم در قالب يك ايده و نظريه ساماندهى، سازماندهى و مديريت شود. در كشورهاى غربى، به ويژه ايالات متحده، براى بستر سازى و مهيا كردن يك اقدام سياسى، نخست تلاشى مى‏كنند، برنامه‏هاى خود را به پشتوانه يك نظريه غالب و حاكم در داخل امريكا به پيش برند؛ براى مثال نخست »نظريه برخورد تمدن‏ها« از طرف ساموئل هانتينگتون نهادينه مى‏گردد؛ آنگاه نو محافظه كاران از آن به عنوان دستاويزى براى گسترش اهداف سياسى و نفوذ خود در خاورميانه استفاده مى‏كنند يا سياست »سد نفوذ، كه توسط جرج كنان ارايه گرديد و توسط سياستگذاران خارجى، به منظور جلوگيرى از نفوذ كمونيسم در خاورميانه و اروپا اجرا گرديد.
 
 پنجم. افزايش اهميت و جايگاه روش‏هاى علمى در مطالعات سياسى
 يكى از فنون تخصصى كه دامنه كاربرد آن در حال گسترش است، استفاده از روش علمى »شبيه سازى« است كه در آن تحليل‏گر سياسى، با مطالعه موارد مشابه، تلاش مى‏كنند، بهترين تصميم را در مورد موضوعات شبيه يك ديگر اتخاذ كنند.
 روش علمى ديگر استفاده از »نظريه بازى‏ها« است. تلاش نخبگان علمى اين است كه در حوزه انديشه و پژوهش، در عرصه سياستگذارى خارجى، از يك سرى اصول تجربى و عينى استفاده كنند، زيرا پيش بينى وقايع سياسى، در صورت حاكم شدن يك سرى قواعد ثابت علمى به حقيقت نزديك‏تر است.
 از طرف ديگر، نقش و اهميت معادلات آمارى در پژوهش‏هاى عملياتى و ميدانى، در حال افزايش است و اطلاعات كمى درست مى‏تواند به عنوان يكى از داده‏هاى خام اطلاعاتى تحليل گران سياسى مورد استفاده قرار گيرد.
 
 ششم. تأثير پژوهش در افزايش قدرت نرم
 يكى از شاخص‏هاى توانمندى يك كشور، جايگزينى اقتدار و مشروعيت، به جاى نظام زورمدارانه است و يكى از روش‏ها و ابزارهايى كه مى‏توان به اين هدف دست يافت ، نهادينه كردن انديشه و خرد جمعى در حوزه سياستگذارى خارجى است كه مى‏تواند، مشروعيت و بسترى‏هاى لازم را براى يك اقدام سياسى مهيا كند كه طبق نظر سياسى »جوزف ناى« هر ميزان قدرت نرم يك كشور افزايش يابد، قدرت مانور آن بازيگر نيز در تعامل و تقابل با ساير كشورها افزايش مى‏يابد.
 افكار عمومى داخلى و منطقه‏اى، هنگامى يك موضوع را بهتر مى‏پذيرد كه بستر علمى - فقهى آن در ميان توده مردم نهادينه شده باشد و اين وظيفه نخبگان علمى جامعه است كه پيش نياز فكرى يك اقدام سياسى را در جامعه فراهم كرده، با انتقال ايستارها، نقش مثبت و سازنده‏اى را در جامعه پذيرى سياسى ايفاء كنند كه اين امر مى‏تواند تصميم‏گيرى بر مبناى قدرت را به سياستگذارى بر مبناى اقتدار مبدل سازد كه يكى از شاخصه‏هاى وجود قدرت نرم در نظام سياسى است.
 
 هفتم. نهادينه شدن جايگاه پژوهش در يك كشور بيانگر توسعه سياسى است
 از شاخص‏هاى توسعه سياسى، ميزان اهميتى است كه نهادها و كارگزاران سياسى به حوزه انديشه دهند و ميزان نقشى كه نخبگان - علمى - فقهى يك جامعه، در بروندادهاى نظام تصميم‏گيرى دارند.
 
 هشتم. استفاده بهينه از نخبگان علمى - فقهى در عرصه سياست خارجى
 مراكز پژوهشى، به محلى براى تضارب افكار نخبگان حوزه انديشه تبديل شده است كه از طريق برگزارى جلسات حضورى و كارگاه‏هاى پژوهشى، نسبت به موضوعات ارسالى از طرف نهادهاى مسئول سياستگذارى خارجى به مشاوره مى‏پردازند و به دليل اجماع نسبى كه در مورد برونداد يك تصميم ايجاد مى‏گردد، به حقيقت نزديك‏تر است، زيرا هر پژوهشگر، از بعد تخصص خود، پيامهاى مثبت و منفى موضوع را مورد تحليل قرار مى‏دهد و نوعى آسيب‏شناسى جمعى صورت مى‏گيرد تا بهترين راهكار براى افزايش نقش آفرينى در نظام جهانى مشخص گردد. در نتيجه كشورى مى‏تواند منافع ملى و منطقه‏اى خود را بهتر حفظ كند و گسترش دهد كه تصميمات سياست خارجى آن از يك عقبه فكرى برخوردار باشد؛ در غير اين صورت در صحنه معادلات بازى، از صفحه شطرنج سياسى محو خواهد شد.
 
 گفتار دوم
 جايگاه "حوزه و دانشگاه" در سياست خارجى جمهورى اسلامى ايران
 داشتن برنامه كاربردى در عرصه پژوهش و انديشه و استفاده بهينه از نخبگان سياسى، مى‏تواند بستر مناسب را براى تشكيل يك سياست خارجى كارآمد فراهم آورد؛ به ويژه اينكه ايران در يك محيط امنيتى بى ثبات قرار گرفته و تهديدها و چالش‏هاى نوينى در حلقه‏هاى امنيتى اطراف كشور، در هر دو بعد قدرت سخت و نرم در حال شكل‏گيرى است؛ به همين دليل، به منظور تغذيه اطلاعات مناسب نهادهاى سياسى، ضرورت دارد توجه به نخبگان فكرى - فقهى حوزه و دانشگاه افزايش يابد و ارتباطى مستمر ميان آنان و مراكز قدرت اجرايى و تقنينى شكل گيرد.
 ساختارهاى نظام مانند قواى مجريه، قضائيه و مقننه، شوراى امنيت ملى و مجمع تشخيص مصلحت نظام، از كارگزاران سياسى اى هستند كه به گونه‏اى با سياست گذارى خارجى در ارتباط هستند و هر يك تلاش كرده‏اند، با تأسيس مراكز پژوهشى وابسته، عقبه فكرى و پشتوانه علمى برونداد سياسى خود را تقويت كنند؛ براى مثال مركز پژوهش‏هاى مجلس به قوه مقننه، مركز بررسى‏هاى استراتژيك به نهاد رياست جمهورى، مركز مطالعات استراتژيك به مجمع تشخيص مصلحت نظام و شوراى روابط خارجى به مقام معظم رهبرى، در مورد موضوع‏هاى سياست خارجى مشاوره لازم را مى‏دهند.
 حوزه علميه قم، به دليل بافت اجتماعى و فرهنگى خود نقشى محورى را در زمينه پرورش نخبگان فقهى به عهده دارد و هر گونه اجماع فقهى در مورد موضوعى خاص، مى‏تواند مشروعيت يك اقدام سياسى را افزايش داده، راه پياده سازى آن را هموار سازد.
 مقايسه تطبيقى ميان جايگاه مراكز پژوهش‏اى با كشورهاى غربى، بيانگر اين است كه كشورهاى در حال توسعه، بودجه كمى را براى گسترش كمى و كيفى حوزه پژوهش اختصاص مى‏دهند؛ در حالى كه مخازن انديشه در غرب، به ويژه در ايالات متحده، ارتباط تنگاتنگى با حوزه نظريه‏پردازى و مكاتب فكرى دارند و از طرفى در كنگره و نهاد رياست جمهورى نيز نفوذ سياسى چشم‏گيرى دارند؛ در نتيجه به منظور نهادينه شدن حوزه انديشه و پژوهش در سياست خارجى ايران راهكارهاى زير توصيه مى‏شود:
 يكم. هر گاه حوزه نظريه‏پردازى در سياستگذارى خارجى تقويت گردد، بهتر مى‏توان از ديپلماسى فعال دولت دفاع كرد؛ براى مثال زير سؤال بردن واقعه هولوكاست يا پيشنهاد تشكيل رژيم صهيونيستى در خاك اروپا كه توسط رئيس جمهور ارائه شده است به عقبه فكرى نياز دارد كه در اين ميان نخبگان حوزه علميه قم يا محققان دانشگاه نقش محورى را به عهده دارند.
 چالش‏هاى ايدئولوژيكى كه هم اكنون در عرصه سياست خارجى نمايان شده است، مانند سخنان پاپ در مورد حكم جهاد در اسلام يا اهانت‏هايى كه به ساحت مقدس رسول اكرم(ص) در مطبوعات اروپا مشاهده مى‏گردد، ضرورت فعال شدن حوزه پژوهش را در ميان نخبگان حوزه علميه قم بيشتر نمايان مى‏سازد و به منظور دفاع منطقى و متقابل وزارت خارجه، بايد نوعى عقبه فكرى - فقهى با توجه به چالش‏هاى نوين شكل گيرد؛ به خصوص نخبگانى كه در سه مقوله انديشه سياسى اسلام، منطق و فلسفه مهارت كافى داشته باشد.
 از طرفى براى مقابله با تهاجم فرهنگى خزنده‏اى كه توسط صهيونيست يا امريكا، براى نهادينه كردن و گسترش نظام‏ليبرال دموكراسى در حال اجرا است، بايد در حوزه نظريه‏پردازى فعاليت كرد تا به نوعى خرد جمعى در مورد نحوه تعامل يا تقابل براى خنثى سازى اين تهديدها دست يافت.
 براى مثال از چالش‏هايى كه هم اكنون در عرصه سياستگذارى خارجى وجود دارد، نحوه مقابله با تهديدهاى »طرح خاورميانه جديد« است كه هدف غايى آن جايگزينى نظام ليبرال دموكراسى در خاورميانه، به جاى رشد جنبش‏ها و تفكرات اسلامى است؛ در نتيجه اگر نخبگان حوزه بتوانند، در مورد ويژگى‏هاى استقرار حكومت اسلامى به دانش‏افزايى بپردازند و از دريچه منطق و فلسفه، با زبان صريح، از نظام اسلامى حمايت كنند، مانعى را در برابر مكتب سياسى ليبرال دموكراسى به وجود خواهند آورد.
 توصيه مى‏شود در مذاكرات انتقادى مسئولان سياست خارجى ايران با اتحاديه اروپا، در مورد موضوعاتى چون دفاع از جنبش‏هاى اسلامى، ضرورت حكومت اسلامى در عراق و افغانستان، مخالفت با تجاوزهاى رژيم صهيونيستى و... هنگامى مى‏توانيم موفق باشيم كه ارتباط خود را با مخازن علمى - فقهى محكم‏تر كنيم كه در اين ميان با توجه به پتانسيل علمى و غنايى كه در حوزه علميه قم وجود دارد و مقام معظم رهبرى نيز بارها بر آن تأكيد كرده‏اند، ضرورت دارد كميته‏اى براى شناسايى نخبگان علمى - فقهى در اين حوزه تشكيل گردد، تا بتوان از نظرات آنان پس از مشورت با مراجع عظام استفاده كرد و آن را در قالب يك راهكار واحد و منسجم به مجريان سياست خارجى منتقل كرد.
 در كنار آن مراكز پژوهشى آكادميك نيز نظرات خود را به صورت جداگانه ارسال كنند؛ آنگاه با لحاظ تلفيقى از نظرات پژوهشى حوزه و دانشگاه را، منافع ملى - منطقه‏اى خود را بر اين اساس باز تعريف كنيم. در نتيجه اگر مشاهده مى‏شود كه پس از اهانت سلمان رشدى مرتد در كتاب آيات شيطانى، اقدام‏هاى مشكوكى نظير اهانت به پيامبراكرم يا زير سؤال بردن حكم جهاد در اسلام مشاهده مى‏گردد، به اين دليل است كه نهادهاى مسئول سياستگذارى خارجى در ايران، از توانمندى‏هاى علمى - فقهى حوزه علميه قم در حوزه نظريه‏پردازى، به خوبى بهره بردارى نكرده‏اند؛ در نتيجه با توجه به تهديدهاى ايدئولوژيكى و ساختارى كه در ميان مدت عليه نظام اعتقادى جامعه ايران در حال شكل‏گيرى است، توصيه اكيد مى‏شود كه تعامل ميان نخبگان حوزه و دانشگاه با وزارت خارجه تقويت گردد، زيرا هر گونه موفقيت صهيونيست‏ها و ايالات متحده در نفوذ حاكميت فرهنگى، مى‏تواند در ميان مدت بستر مناسب را براى تضعيف ساختارهاى سياسى و اقتصادى ايران فراهم كند و با توجه به مركزيت حوزه علميه قم و نجف اشرف، ضرورت دارد تا راهكارهايى براى مقابله با اين تهاجم فرهنگى خزنده صورت گيرد.
 دوم. حمايت نخبگان حوزه علميه قم از سياستگذارى وزارت خارجه مى‏تواند، مشروعيت تصميم، را افزايش دهد، زيرا جامعه‏شناسى سياسى ايران نشان داده است كه مردم از سياست‏هايى كه مورد حمايت نخبگان فقهى و مراجع‏تقليد حوزه علميه قم باشد، بهتر حمايت مى‏كنند؛ براى مثال يكى از عواملى كه دفاع از دانش هسته‏اى بومى را به يك عزم ملى تبديل كرده است، اجماع و خرد جمعى است كه ميان نخبگان حوزه و دانشگاه،در مورد دفاع از استفاده صلح‏آميز از انرژى هسته‏اى وجود دارد.
 سوم. توصيه مى‏شود، راهكارهايى براى افزايش همكارى‏هاى متقابل علمى - فقهى و كاربردى ميان دو نهاد حوزه و دانشگاه اتخاذ گردد و نهادى مسئول انتقال نظرات آنان به مراكز قدرت در كوتاه‏ترين زمان ممكن باشد.
 چهارم. مجلس شوراى اسلامى يا نهادهاى قانونگذار ديگر، قانونى را تصويب كنند كه نهادهاى مسئول سياستگذارى خارجى را ملزم سازند تا نظرات كارشناسى حوزه و دانشگاه را در سطح خرد و كلان مورد توجه قرار دهند و موضوع‏هاى پژوهشى به صورت فله‏اى و بى استفاده انباشت نشوند.
 پنجم. حمايت مادى و معنوى لازم براى ارتقاى كمى و كيفى حوزه و دانشگاه صورت گيرد و متناسب با تهديدهاى بالقوه‏اى كه عليه ايران وجود دارد، در بودجه بندى سالانه مبلغى به اين امر اختصاص يابد. ضرورى است در كنار مراكز پژوهشى دولتى زمينه‏هاى سرمايه‏گذارى بخش خصوصى نيز در تأسيس مخازن انديشه گسترش يابد و از ايده‏هاى مراكز مطالعاتى و تحقيقاتى غير دولتى در عرصه سياست خارجى بهره‏مند گرديد.

فهرست عناوین
فونت درشتر
فونت ریزتر
نسخه متنی
نسخه چاپی
ارسال به دوستان